MRP II sistemleri, sürekli güncelleştirilen, gerçek zamanlı ortak bir veri tabanına dayandırılan yazılım sistemleridir. Bu yazılım sistemleri, verileri oldukça ayrıntılı, iş dünyasının alışık olduğu model ve resimlere dönüştürür.

Bu model ve resimler taranarak sistemin, çevresindeki değişimlere uyum sağlamasına yardımcı olunabilir. MRP II sistemleri, imalat sistemlerinin sürekli ve etkin planlanmasını, dolayısı ile imalat sürelerinin kısaltılmasını, stok düzeylerinin düşürülmesini sağlarlar.

Bu sistemlerin kullanımının etkinleşebilmesi için sistemlerin bilgisayarlarda uygulanıp işletilmesi yeterli olmayıp, firma kültürünün bu sistemlerin felsefesine uyarlanması gerekir. Bunun için de öncelikle, “olsa olsa veya duruma göre yönetim” anlayışının yerini çok düzenli ve disiplinli bir yönetime terk etmesi gerekir.

MRP II sistemleri, MRP sistemlerini tanımlayan; Ana Üretim Programı ( Master Production Scheduling, MPS ), Atölye Denetimi ( Production Activity Control, PAS ), Kaba Kapasite Planlaması ( Rough Cut Capacity Planning, RCCP ), Kapasite Gereksinim Planlaması ( Capacity Requirements Planning, CRP ), Satın Alma ( Purchasing ), Satış ( Sales ), Finans ve Muhasebe ( Finance & Accounting ) gibi modüllerle, bu modülleri tanımlayıp, bütünleştiren çeşitli ara yüz ve yardımcı programlardan meydana gelir.

MRP II programlarının çevriminde, planlama fonksiyonu olarak MRP, MPS, CRP, RCCP modülleri ve icra fonksiyonu olarak da PAC, satın alma ve satış modülleri çalışır. İcra modüllerinden gelen geri besleme bilgileri, gerekiyorsa planlamanın yeniden yapılmasını sağlayarak gelişen her yeni durum için ana imalat planının aksamamasını temin eder. Bu modüllere ek olarak, planlamanın her aşamasına finansal modüllerin eklenmesiyle geliştirilen sistemler, işletme yönetimiyle bilgisayarlı sistemin tam bütünleşmesini sağlamış, işletmenin kaynaklarının etkin kullanımını desteklemiştir.

MRP sistemleri bir ürünün imalatı için gerekli malzemelerin ve bunların stoklarının  yönetimini sağlayan sistemler olarak gelişmiş ve 1970’ lerden sonra da yerini MRP II sistemlerine bırakmıştır. MRP II sistemlerinin kullanımı mini bilgisayarların çıkması ve ayrıca büyük bilgisayarların ucuzlaması sayesinde, 1980’ den beri hızla artmıştır.

1981 yılında Amerikan Üretim ve Stok Denetimi Birliği ( APICS ) ve Minnesota Üniversitesi İş İdaresi Bölümü’ nce ortaklaşa yapılan “MRP sistemlerinin endüstride kullanımı” konulu araştırmada, anket çalışmasına katılan firmalardan MRP’ den yarar sağlayanlar, stok dönüşümünün % 50,3 hızlandığını bildirmişlerdir. En fazla kullanılan sektörler de elektronik, metal kaplama ve makine üretim sektörleri olarak belirlenmiştir.

MRP II sistemlerinin maliyeti, yazılım, donanım, uygulama ve destek hizmetlerinin maliyetlerinden oluşur. Yazılım fiyatları 1.500 – 5.000 ABD doları civarında, mikro bilgisayarlar için ise 5.000 – 50.000 ABD doları civarında değişmektedir. Bu rakam büyük bilgisayarlarda 500.000 ABD dolarının üzerine çıkmaktadır.
Bu sistemlerin başarıya ulaşmasında, firma personelinin en alt düzeyden, en üst düzeye kadar eğitimini gereklidir. Örneğin, 400 kişinin üzerinde işçi çalıştıran bir firmada 50.000 adam saatin üzerinde eğitim süreleri olabilmektedir. Ancak, tepe yönetimin kararlı desteği olmadan bu sistemlerin başarıya ulaşması olanaksızdır.

Genellikle bu sistemleri satan firmalar, sistemlerinin ortalama 18 ayda kurulup çalışır hale gelebileceğini söylerler. Oysa en az 2 veya 3 yıl gereklidir. Genellikle firmalar başta belirledikleri sürelerin % 50’ sinden zaman zaman % 100’ ünden fazla sürelerde bu işi başarabilmişlerdir.

MRP II  Sistemlerinin Fayda ve Maliyetleri

MRP II sistemlerinden beklenen faydalar aşağıdaki gibi özetlenebilir :

1. Düşük stok düzeyleri ( ortalama 1/3, 1/4 düzeyinde düşüş ),
2. Daha iyi müşteri hizmetleri ( teslim sürelerinde % 52’ den, % 90-95’ e artış ),
3. Daha yüksek doğrudan işçilik verimliliği,
4. Daha düşük satın alma masrafları,
5. Daha düşük nakliye malzeme aktarma maliyetleri,
6. Daha az mamul ve malzeme bozulması ve eskimesi,
7. Daha az fazla mesai,
8. Yönetim için daha iyi bilgi.

MRP II sistemlerinin maliyetlerini ise şu şekilde sıralayabiliriz :

1. Teknik Maliyetler

• Donanım maliyetleri,
• Yazılım maliyetleri,
• Projede çalışan sistem ve veri işlem elemanlarının maliyetleri.

 
2. Veri Maliyetleri

• Ana program verileri,
• İş merkezleri verileri,
• Maliyet verileri,
• Ürün ağaçları verileri,
• Stok verileri,
• Yöneltme verileri.

3. İnsan Gücü Maliyetleri

• Eğitim maliyetleri,
• Danışmanlık maliyetleri.

MRP II, 1960’ larda malzeme gereksinim planlaması ( MRP ), 1970’ lerde kapalı döngü MRP ( MRP I ) ve nihayet 1980–90’ larda üretim kaynak planlaması ( MRP II ) şeklinde bir evrim geçirmiştir.

Burada vurgulanması gereken bir nokta da, sistemin kurulması için gerekli donanım ve yazılım maliyetlerinin, toplam maliyetler içindeki payının düşük olduğudur. Bu teknolojiler bilgi yoğun teknolojiler olduğu için insan gücü eğitim masrafları yatırımlarda en önemli payı kapmaktadır.

Sistemlerden beklenen katkının alınmasında acele davranılmamalı ve proje ekibine makul süreler tanınmalıdır. Sistemi kuran ekiplerinde bu süreleri çok hassas kullanması, kullanıcılara ve yöneticilere sonuçları kısa vadeli başarılarla sunmaları, sistemden çok büyük beklentilerin umulmamasını sağlaması, sistemin kullanıcılar tarafından kabulüne yardımcı olacaktır.
                                                                                                                                                                                                              

 Üretim Kaynakları Planlaması ve Tam Zamanında Üretim / Toplam Kalite Kontrol Kavramlarının Temel İlkeleri

İşletmeler, günden güne gelişen ve zorlaşan rekabet ortamına uyum sağlayabilmek ve ayakta kalabilmek amacıyla ürünlerinin üretimini ve teslimini zamanında ve en ekonomik şekilde yapmalıdırlar. Bunu sağlamanın yolu da, MRP II ve tam zamanında üretim / toplam kalite kontrolü uygulamaktır.

Bu tekniklerin kullanılması, işletmelerin ihtiyaç duyulan kaynakları ( malzeme, işçi, bakım, teçhizat vb. ) etkili bir şekilde idare etmesine imkan tanır. MRP II, işletmenin tüm ihtiyaçlarını hesaplayarak, doğru kaynakların doğru zamanda ve doğru amaçlarla kullanılmasını, dolayısı ile müşteri taleplerine anında ve ekonomik olarak cevap verilmesini sağlar.

MRP II’ nin gücü, planlama ve kontrolde; tam zamanında üretim / toplam kalite kontrol tekniklerinin gücü ise idare ve sürekli gelişimdedir.

Üretim Kaynakları Planlamasının Temel İlkeleri

 İş Planlama ( Business Planning )

İş planlama, işletmenin finansal hedefleri ( kar, nakit akışı ve büyüme ), stratejik amaçları ( müşteriye hizmetin seviyeleri, kalite gelişimi, maliyetlerdeki azalma, verimliliğin artışı ), işletme kapasitesi ( çalışanların özellikleri, eldeki kaynaklar, teknoloji) ve piyasanın ihtiyaçlarını ( müşteri talepleri ve tahminler ) kapsar. İş planlamasının hazırlanması üst yönetimin sorumluluğundadır, ifadeler para birimi cinsindendir ve oluşturulan plan uzun vadelidir.

Satışlar ve Uzun Vadeli Planlama ( Sales & Operations Planning )

Satışlar ve operasyon planlama, iş planlamasının satışlar, üretim, envanter ve yığılma ile ilgili bölümünü içerir. İş planlamasından sorumlu kişiler ( genel müdür ve üst yönetim ) tarafından hazırlanır ve iş planının uygulanmasını sağlayan operasyonel bir plandır. Para biriminden çok, ölçü birimleriyle ( örneğin birim, saat ) ifade edilir.

 Talep Yönetimi ( Demand Management )

Tahmin / Satış Planlama ( Forecasting / Sales Planning )

Tahmin / satış planlama, gerçekleşmesi beklenen satış miktarlarını tahmin etme ve tahminlere göre planlama işlemidir. Satış planlama işlemi, her ürün ailesi için aylık satış oranlarını belirler.

Müşteri Sipariş Girişi

Müşteri sipariş girişi ve sipariş açma, gelen siparişlerin alınması ve belirli ürünlerin özelliklerinin belirlenmesi ve bu ürünlerin hazır bulunmalarının sağlanmasıdır. Müşteri siparişi girildikten sonra sipariş oluşturulur, üretim ve nakliyat gerçekleştirilir.
MRP II’ nin en önemli özelliklerinden biri, sistemde mevcut siparişlere bakabilme, envanteri gözden geçirebilme ve kapasite ile temin sürelerini dikkate alarak, müşteri siparişlerinin ne zaman yapılabileceğini belirleme imkanı tanımasıdır.

 

                                                                                                                                                                                   Kaba Kapasite Planlama

Kaba kapasite planlama, üst yönetim tarafından satışlar ve operasyon planlama toplantılarında görüşülen planların başarıya ulaşması için yapılması gerekenlerin belirlenmesi ve yapılan planların gerçekçi olup olmadığının kabaca tahmin edilmesidir. İşlemin temeli, tesis, mühendislik, veya finans konularındaki sorunların ortaya çıkarılması için gereken bilgiye göre, sunulan planın onayına karar verilmesidir.
Ana Planlama ( Master Scheduling )

Ana planlama, işletmenin üreteceklerinin ürün ailesi yerine parça parça olarak belirtilmesidir. “Kaç adet ?” ve “Ne zaman ?” şeklinde iki farklı soruya cevap verir. Ana plan, mevcut müşteri siparişlerini, tahminleri, mevcut envanter durumunu ve kullanılabilir kapasiteyi kapsar. Bu plan, temin sürelerinin toplamına göre gereken kaynakları sağlamalıdır. Ana plan, detaylı öncelik planlarının ( detailed priority plans ) uygulanması için hafta veya daha kısa zaman birimleri için hazırlanmalıdır. Aynı dönem içindeki ana plandan elde edilen sonuç satış ve operasyon planı uyumlu olmalıdır.

                          
         
Detaylı Malzeme / Kapasite Planlama ( Detailed Material / Capacity Planning )

Malzeme İhtiyaç Planlaması

MRP, ana planın gerçekleştirilmesi için gereken bileşenleri ve yedek parça ihtiyaçlarını belirler. Bunu yapmak için MRP malzeme listesini kullanarak ana plandaki parçaların bileşenlerini tanımlar, envanter verilerinden yararlanarak işletmenin elindekileri saptar. Bu bilgileri kullanarak verilmesi gereken siparişleri belirler.  
 
             
           
Kapasite İhtiyaç Planlaması

Kapasite ihtiyaç planlaması, MRP’ nin üretilen parçalar için tavsiye edilmiş ihtiyaçlarını göz önüne alarak, kapasite ihtiyacının miktarını ve zamanını tahmin etmek için kullanılır. İşlemleri ve bu işlemlerin her biri için gereken zamanı tanımlayan bir rotalamaya ihtiyacı vardır. Daha sonra ihtiyaç duyulan kapasitenin ve mevcut kapasitenin karşılaştırılması içim bir iş merkezi ele alınır.

 

 Tesis ve Satıcı Planlaması ( Plant and Supplier Scheduling )

MRP kullanılarak, hangi işlerin planlandığı, her işin bulunduğu bölge ve özellikleri ile ilgili tavsiyeler verilir. İşletme, yapılması gereken iş ile yapılan işi karşılaştırarak kapasite kullanımını tespit etmelidir. Girdi – çıktı kontrolü olarak adlandırılan bu tekniğin amacı, yapılması gereken üretimin gerçekleşip gerçekleşmediğinin belirlenmesidir. İşletmeler üretim faaliyetlerini düzenlemek için iki yol izleyebilirler.

İş Atölyesi ( Job Shop )

Bu yöntemde kaynaklar, tipine göre gruplandırılır. Örnek olarak, talaşlı imalat atölyesinde torna tezgahları bir grup, matkap tezgahları ayrı bir grup olarak farklı alanlarda bulunur. İş esnasında üretilen parça rotalamaya göre bir iş merkezinden diğerine gider. İş atölyesi planlaması gönderme anlamına gelir ve her iş merkezi için günlük gönderme listeleri vardır.

Akış Atölyesi ( Flow Shop )

Akış atölyesinde kaynaklar, işlemdeki sıralarına göre gruplandırılır. Örnek olarak, otomobil montaj hattı verilebilir. Burada resmi rotalamalara gerek yoktur. Çünkü hareket bir işlemden ötekine otomatik olarak gerçekleştirilir. Bir taraftan hammadde girişi, diğer taraftan üretimi tamamlanmış parça çıkışı yapılır. Burada planlar, hat planı olarak hazırlanırlar. Hat planı, işlemlerin sıralarını, sürelerini ve çıktılarını gösterir.

Satıcı Planlaması ( Supplier Scheduling )

Satıcılara da geçerli planlar oluşturulup, bu planların doğrultusunda hareket etmelidirler. Satıcı planı, tipik ve taşınması zor olan satış zorunluluğu çevriminin yerini alır. MRP II içerisinde, satın alınan parçaların MRP çıktısı kısa ve satıcılarla direkt ilişkidedir. Satıcı planları haftada bir, tam zamanında üretim / toplam kalite kontrol ortamında daha kısa sürede hazırlanırlar.

 Uygulama ve Geri Besleme ( Execution and Feedback )

Uygulama, planlama aşamalarının son bulduğu safhadır. Bu safhada parçalar veya işlemler gerçekleştirilir. Malzeme veya kapasite ile ilgili sorunlarla karşılaşılması halinde planlama bölümü ve işlemin gerçekleştirildiği bölüm karşılıklı etkileşim ile çözüm yolu bulurlar. Fakat planın bir bölümünün uygulanması mümkün değilse, geri besleme yapılması gerekir.

Geri besleme, sorunun nedeninin belirlenmesini ve yeni bir tanımlanma süresinin bulunmasını kapsar. Bu bilgiler, planlama bölümü tarafından sonuçları belirlemek için analiz edilirler. Herhangi bir alternatifin bulunamaması halinde, planlama bölümü tarafından ana planlama bölümüne geri besleme yapılır.

Geri besleme yapılarak ana planın değiştirilmesi işlemine, pratik çözümlerin tükenmiş olduğu durumlarda başvurulmalıdır. Ana planda yapılacak değişmelerde, ana planlamacı satışlara geri besleme yapar ve plandaki değişikliklerin neleri etkileyebileceğini bildirir. MRP II tüm planlama ve uygulama elemanlarını bütünleştirerek uzun vadeli planlar ile kısa vadeli detaylı planlar arasında etkili planlar kurar. İşletmede yukarıdan aşağıya, genel müdürden üretimde çalışan işçiye kadar, işletmenin tüm aktivitelerindeki kişilerin tam kapasiteyi kullanır duruma gelmek için çalışmalarını sağlar. Bunun tersi olan işlemde aynı derecede önemlidir, geri besleme aşağıdan yukarıya çıkar. Fakat geçerli planlar elde etmek amacıyla engellenemeyen sorunlar aşağıdan yukarıya iletilir.

MRP II’ nin operasyonel yönünün dışında, aynı derecede önemli finansal planlama yönü de vardır. Satış ve maliyet verilerinin de dahil edilmesi ile MRP II  mevcut planları para birimine çevirebilir. Sonuç olarak, para birimi cinsinden ifade edilen sevkıyatlar, envanter seviyeleri, nakit akışları ve kar elde edilir.

MRP II’ nin operasyon ve finansal planlama dışında üçüncü bir özelliği de simülasyondur. “Eğer ne” sorusu şeklinde sorulan ve muhtemel cevapları bulmaya çalışan konulardan birkaçı şunlardır : İşteki gelişme beklenenden hızlı gerçekleşirse ne olur; işler planlandığı gibi gerçekleşirse ne olur; maliyetler yükselir ancak fiyatlar sabit kalırsa ne olur; işletmenin kapasitesi, planlanan yeni ürünleri desteklemeye ve mevcut ürünleri satmaya yetecek midir? Bunlar genel ve kritik konulardır ve üretim yapan şirketlerin devamlı sorduğu sorulardır.

Yönetimin önemli bir özelliği de, sürekli mevcut plana alternatifler bulmaya çalışmasıdır. MRP II ile yöneticiler durumu analiz etmek için ihtiyaç duydukları verilere ulaşabilirler, “eğer ne” simülasyonu yaparak, mevcut plandan daha iyisini geliştirirler.
Tam Zamanında Üretim / Toplam Kalite Kontrol ( Just – in Time / Total Quality Control )

Tam zamanında üretim / toplam kalite kontrol, genel olarak gereken zamanlarda nakillerin gerçekleştirilmesi olarak tanımlanır. Bazı kişilere göre bu tanım değil, tam zamanında üretimin bir sonucudur. Özellikle Japon şirketler, bu kavramı benimsemişler ve uygulamışlardır. Tam zamanında üretim envanter kabulünün zamanlaması ile sınırlı değildir, sürekli gelişim ve kayıpların azaltılmasını da kapsamında alır. Fakat, tam zamanında üretimin yazılım satın almak şeklinde işletmeye alınabileceği düşüncesi yanlıştır. Çünkü tam zamanında üretim bir çalışma felsefesidir.

Tam zamanında üretim / toplam kalite kontrol, kayıplara karşı mücadele etmektir. Burada kayıp olarak tanımlanan, ürüne değer katmadan maliyetini artıran tüm unsurlardır. Tam zamanında üretim / toplam kalite kontrol felsefesinde, gelişimi sağlamak için sadece envanter durumuna değil, işletmenin bütününe bakılması gerekir.

Tam zamanında üretim / toplam kalite kontrol, sipariş miktarlarında, emniyet stoklarında, kuyruklarda, satıcıların sayısında, ürünün karmaşıklığında, temin süresinde, sipariş girişlerinin zamanında sürekli azalmalar anlamına gelir.

Fakat kayıpların bir günde ortadan kaldırılması veya envanterin sıfırlanması mümkün değildir. Sonuçları düşünülmeden yapılan bu tür bir davranış, işletmeyi daha yüksek maliyetlere, daha düşük kaliteye ve yetersiz ürün dağıtımına yöneltebilir. Tam zamanında üretim / toplam kalite kontrol kavramının kullanımını doğru yapabilmek için işletmelerin, uygulamanın nasıl olacağını bilmeleri gerekir.

Tam zamanında üretim / toplam kalite kontrol işlemi kayıpları azaltmak amacını taşır. Fakat kullanılmadan önce, çalışanlar tarafından anlaşılması gerekir. Tam zamanında üretimin anlaşılması için öncelikle “Bir seferde azalarak” işlemini anlamak gerekir. Bu işlemin aşamaları, işletmede kayıplara sebep olan kısıtların belirlenmesi, çözümler üzerinde düşünülmesi, görsel geri beslemenin sağlanmasıdır.
“Bir seferde azalarak” işleminin tam zamanında üretim / toplam kalite kontrol için önemi, bilgisayar sistemlerinin MRP II için taşıdığı öneme eşittir.

Tam zamanında üretim / toplam kalite kontrol, envanter için üst sınırı belirleyen kanban tekniğini kapsar. Kanban, Japonca bir kelimedir ve “kart”, “sinyal” veya “görsel kayıt” anlamına gelir. Sistemdeki her kanban, bir parça envantere veya sipariş girişindeki siparişe veya tasarımdaki ayrıntılara izin verir. Sistemdeki toplam kanbanların sayısı üretim hattındaki toplam envanteri sınırlar. MRP II’ nin temel hedefi, sıfır envanterdir ve işletmedeki mamul ve yarı mamul stoklarına tümüyle karşıdır.

Kanban belirli bir stok seviyesi ile çalışır. Bu sistem “iki kutu sipariş noktası” sistemi gibidir. Bu sistemde, bir ürünün bileşenleri için iki adet kutu mevcuttur. Bu kutulardan bir tanesi kullanım alanında yani üretim hattında, diğer kutu ise depo kısmında bulunur. Üretim sırasında gereken parçalar, üretim hattında bulunan kutudan karşılanır.

Üretim hattındaki kutunun içindeki parçalar bittiği zaman, sipariş verilir. Bu arada ihtiyaçlar ikinci kutudan karşılanır. Verilen siparişler geldiği zaman ikinci kutu doldurulur. İkinci kutu dolduktan sonra kalan miktar, birinci kutuya eklenir. Bu sistemin avantajı, gözle kontrol kolaylığı sağlamasıdır.

Kanban, iki kutu sisteminden daha esnektir. Kanban adı taşıyan, “ulaşım kartı” ve “üretim kartı” şeklinde iki tip kart vardır. Ulaşım kartları, parçanın hareket istikametini belirtir, üretim kartı ise iş merkezi büyüklüğü, gereken malzemeler ve standart zamanlar gibi bilgileri içerir.

Kanbanlar atölyelerde kullanılan iş emirleri, rotalama kağıtları vb. formların yerini alır, böylece atölyede dolaşan kağıt miktarı azalmış olur. Kanbanın ilkesi, sistemin bir sonraki operasyonu için kullanılan miktarı tanımlamaktır. Bir montaj hattı işçisi, stok alanından bir konteynırı montaj sahasına aldığında ulaşım kanbanı konteynırdan çıkarılarak malzeme taşıyıcı işçiye, çıkarılan konteynırın yerine yenisini getirmesi için verilir.
Bir iş merkezinde yapılan işin tamamlanması ve konteynırların bu merkezlerden ayrılması ile üretim kanbanı çıkarılır ve iş merkezindeki işçiye verilir. Böylece işçi yeni bir konteynırı doldurmak için çalışmaya başlar. Bu kanban zinciri son üründen geriye doğru yan sanayi işletmesine kadar devam eder. Kanbanlar atölye içinde, ürün hareketi üretimi başlatarak malzeme akışını kontrol ederler. Kanban sisteminin uygulanabilmesi için aşağıda belirtilen kurallar uygulanır :

• Sistemde her konteynırda kanban olmalıdır.
• Kanban bir çekme sistemi olduğundan kullanıcı departman sadece kendinden önceki departmandan parça temin eder, malzeme hareketi tek yönlüdür.
• Parça temini için kanban kartı gereklidir.
• Tüm konteynırlar standart miktarlarda parça içerirler ve her bir parça için standart konteynırlar kullanılır.
• Üretim kanbanları ile belirtilen dışında üretim yapılamaz.

Tam zamanında üretim kavramı kanbandan daha önemlidir; kanban bu kavramın gerçekleştirilmesinde kullanılan araçlardan biridir.

Kanban sistemini beş yıl ve daha fazla bir süre kullanan Japon firmaları; işgücü verimliliğinde % 30’ luk bir artış, envanterlerde % 60’lık bir azalma, kalite kontrol ret oranında % 90’ lık bir azalma kaydedildiğini belirtmişlerdir.

Kanban, sipariş noktası gibi”çekme” sistemidir ve bir “itme” sistemi olan MRP II ile rekabet edemez, fakat iki sistem beraber kullanılabilir.

Tam zamanında üretim / toplam kalite kontrol, işletmenin tamamında uygulanacak bir tekniktir. Her işletme, kendi ihtiyaçlarına ve sorunlarına bağlı olarak farklı bir bölümü seçecektir. Örneğin, bir işletmede malzeme alanında sorun varsa, daha çok envanter, stoklar vs. üzerinde yoğunlaşılacaktır. İşletmenin sorunu pazarlama ise, tahminler, satışlar ve ürünlerin pazarlanması üzerinde durulacaktır. Hangi alanlarda kullanılırsa kullanılsın, tam zamanında üretim / toplam kalite kontrol olumlu sonuçlar verir.
Üretim Kaynakları Planlaması ve Tam Zamanında Üretim / Toplam Kalite Kontrol Tekniklerinin Beraber Kullanımı

MRP II, bir işletmenin maksimum performansa ulaşmasını sağlayan bir planlama aracıdır. Fakat mevcut durumu değiştirmez. Eğer bir parça için temin süresi 52 haftaysa, üretim kaynakları planlaması buna göre yapılır.

Tam zamanında üretim / toplam kalite kontrol bugünün ortamının gelişimi için uğraşarak, gelecekteki ortamın daha iyi olmasını sağlama amacındadır.

Üretim kaynakları planlaması, işletmenin geleceğin gelişmiş ortamında maksimum performansa ulaşması için yeni ortamın planlanmasını ve kontrolünü sağlar. MRP II gereken araçları sağlar, tam zamanında üretim ortamının gelişmesi ve araçların daha etkili olması için çalışır.

 Üretim Kaynakları Planlaması ( MRP II ) Uygulamalarında PC Kullanımı 

Doğru ürünlerin, doğru miktarlarda, doğru zamanda ve istenilen kalitede sağlanması için iki felsefeden yararlanılabilir. Bunlar Tam Zamanında Üretim ( JIT ) ve MRP II’ dir.

Bu felsefelerden JIT, tasarım ve planlamadan ürünün müşteriye ulaştırılması ve sürekli gelişim çabalarına kadarki tüm üretim aşamalarını kapsamaktadır. Ancak kurulu geleneksel bir organizasyonda JIT felsefesini uygulamak için mevcut düzenin değiştirilmesi ve hazırlık sürelerinin kısaltılması, parti miktarlarının azaltılması, üretimin düzgünleştirilmesi, vb. gibi koşulların yerine getirilmiş olması gerekmektedir.

MRP II bu koşulları öngörmemektedir. MRP II, işletmenin tüm kaynaklarının etkin olarak planlanması ve kontrolü için başvurulan bir felsefe olmasının yanında, aynı zamanda bilgisayar esaslı bir bilgi işleme sistemidir. MRP II için bir dezavantaj olarak bildirilen merkezi ve çok pahalı bilgisayar donanımı yatırımı gerektirmesi, günümüzdeki bilgisayar teknolojisinde kaydedilen ilerlemelerle artık ortadan kalkmaktadır.
Dünyada hemen hemen her konuda dalga dalga yayılmaya başlayan boyut küçültme felsefesiyle birlikte merkezi bilgisayarlar yerini, yerel alan ağları ( LAN – Local Area Network ) esaslı PC’ lere bırakmaktadır. Bununla paralel olarak MRP II yazılımları da PC bazında çalışmayı sağlamak üzere hazırlanmaktadır. Örneğin, ABD’ nin Oregon’ daki tesislerinde MAX programlarını kullanan Intel firmasınca, MRP II felsefesinin getirdiği faydalar yanında, PC bazında kullanım sonucunda pahalı bir donanım ve geniş bir tesis alanı gerektiren merkezi bilgisayar sisteminin ağır mali yüklerinden tasarruf sağlandığı, kullanıcıların istedikleri bilgilere ekranda anında ulaşabildikleri ve bu bilgileri kullanma olanağına kavuştukları rapor edilmiştir. Bu firmada 2000’ den fazla kişinin sisteme ulaşabildiği ve aynı anda 200 kadar kullanıcının çalışabildiği belirtilmiştir. Ayrıca ABD’ de, küçülme politikası ile ilişkisi olarak merkezi bilgisayardan PC LAN kullanımına geçen Apertus Technologies firmasının yönetim bilişim sistemi ( MIS ) harcamaları yıllık 2.5 milyon dolardan, 400 bin dolara düşmüştür. Bu da firmaya günümüz rekabet ortamında büyük bir avantaj sağlamıştır.

Günümüzde, kalite güvencesi konusundaki uygulamaların bir moda salgını halinde yayıldığı ülkemizde, endüstriyel kuruluşlarımızın maliyetlerini düşürmek, stoklarını azaltmak, siparişleri zamanında müşterilere teslim etmek ve ürün kalitelerini yükseltmek için başvurabilecekleri iki seçenekten biri olan MRP II felsefesi, imalat, montaj ve proses endüstrilerinde, tekrarlı imalat, klasik veya akış tipi atölyelerde, yüksek veya düşük üretim hızlarında uygulama alanı bulmaktadır. Kullandığı ortak ve açık veri tabanı sayesinde, üretimde kullanılan ton, metre, ünite gibi birimleri işletme planları, satın alma raporları, bütçe, envanter planları gibi TL. ile ifade edilen finansal raporlar şeklinde üreten ve üst yönetimin üretim olaylarını daha iyi kavramalarını ve sağlıklı karar almalarını sağlayan bir karar destek sistemidir.

Endüstrimizde yaygın olarak geleneksel üretim sistemlerinin kullanılması, MRP II yazılımı için olan ihtiyacı daha da arttırmaktadır. Bunun yanında, üretim faaliyetlerini JIT felsefesi altında gerçekleştirmek isteyenler için de MRP II veri tabanı, JIT uygulamasında gerekli olan hassas bilgiler için bir bilgi hazinesi sağlayacaktır.

MRP II programları modüler yapıda paket programlarıdır. Bu programların işletme için en uygun olanının seçiminde ve etkin bir şekilde kullanılmasında bazı zorluklar ortaya çıkmaktadır. Buna karşılık paket program yaklaşımının imalat yönetiminde önemli katkıları da bulunmaktadır. En önemli katkı, bu alandaki yönetim teknolojisinin firmaya girişinin sağlanmasıdır. Paket program olmadığı taktirde benimsenmesi çok uzun zaman alacak üretim yönetimi yaklaşımları ve teknikleri, paketin yerleştirilmesi çalışmaları ile birlikte firmaya ithal edilmiş olmaktadır.

MRP II paketlerinin bir yazılım firması tarafından değil, imalat konusunda danışmanlık yapabilecek bir firma tarafından endüstriyel kuruluşlara uygulama desteği vermesi son derece önemlidir. İmalat sistemleri mühendisliği ve bilgisayar mühendisliği desteği ile bütünleşmiş MRP II yazılım veya satıcısı bir firma, MRP II’ nin sanayide başarı ile uygulanmasında anahtar olacaktır. Sonuç olarak; firmaların, merkezi yapılardan uzaklaşıp dağıtılmış küçük yapılara geçme eğilimleri ile birlikte PC LAN altında çalışan MRP II yazılımlarına olan ihtiyaçları artmıştır. Ekonomik olması, mevcut imalat sistemine kolaylıkla uyarlanabilmesi ile etkinliği olan ve Windows işletim sistemi ile çalışan MRP II yazılımları, günümüzde bu ihtiyacı karşılayacak düzeye gelmektedir.

 MRP II’ den Ne Anlıyoruz ve Neresindeyiz ?

“Malzeme İhtiyaç Planlaması ( MRP )”, “ne zaman ve ne kadar” sipariş verileceğini, malzemenin kullanımını belirleyen üretim programlarını temel alarak belirler. Zaman içinde bu yönetim daha da gelişmiş, sadece malzemeyi değil, diğer imalat kaynaklarının da sisteme entegrasyonu sağlanmıştır. İmalat kaynakları planlaması ( MRP ) bu gelişmelerin ulaştığı en son noktada yer almaktadır.

MRP II sistemleri bir mamulün tasarım aşamasından müşteriye ulaşmasına kadar olan tüm aşamaları bütünleştiren “Bilgisayar Bütünleşik İmalat ( CIM )” sistemlerinin kalbidir. Tüm dünyada yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Ancak bu amaçla geliştirilen yazılım sistemlerinin uluslararası standardizasyonunda istenen noktaya ulaşıldığı söylenemez.

Sistem modüllerinin ve özellikle sistemlerin imalattaki diğer otomasyon adacıklarıyla entegrasyonunda sorunlar sürmektedir. Özellikle Türkiye’ deki gibi ticari koşullarda tüm üretim girdilerini bütünleşik olarak kapsayan sistemlerdir ve en büyük özellikleri de geleceğe bakmalarıdır. Örneğin muhasebe kayıtlarında olay biter ve kayıtları kesinlikle bitmiş olaylarla ilgilenmez ve geleceğe doğru bakar.

Öte yandan MRP sistemlerinde vurgulanması gereken diğer bir karakteristik de mutlaka bağımlı talepleri hesaplamalarıdır. Ana ürüne bağımlı malların planlamasını yapar ve sevkıyatların ne zaman yapılması gerektiğini gösterir. Örneğin televizyon üretimimizde malzemelerin bir kısmı Uzak Doğu’ dan, diğer bölümleri de çeşitli Avrupa ülkelerinden gelir. Ama hepsi üretimden tam bir hafta önce fabrikada buluşur. Burada istenen girdilerin istenilen miktarda, istenilen parçaların tam zamanında üretim yerine gelmesi önemlidir.

Türkiye’ de MRP ile MRP II arasındaki sistemi oturtmuş bazı firmalar vardır. Yani malzeme ihtiyaç planlamasını oturtmuş, yanında bazı sistemleri de kurmuş, ama MRP II’ ye ulaşamamış firmalardan. Bunu da MRP I diye adlandırabiliriz. Burada önemli olan nokta, MRP donanım – yazılım ağırlıklı bir konu iken MRP II insan ağırlıklı bir konudur.

Buradan anlaşılıyor ki donanım – yazılım, MRP için gerekli olsa da  MRP II için gerekli, fakat yetersizdir. MRP II sistemlerinde , kalifiye insan A sınıfı, doğru ve yeterli veri B sınıfı, donanım – yazılım C sınıfı malzemedir.

Donanım – yazılım sadece görünen kısımdır. Kullanıcının bu alana yaptığı yatırım, toplam yatırımın sadece belirli bir kısmıdır. Tüm yatırımı bu uçla sınırlarsanız, göreceğiniz fayda da bu uçla sınırlı olacaktır.

MRP II konusunda Türkiye dışında dünyaya da bakılması gerekir. Bugün MRP II kavramı yanında Bilgisayarla Tümleşik Üretim ( CIM ) giderek ağırlık kazanmakta ve bu yöne doğru bir gidiş gözlenmektedir. Ülkemizde de hem iç hem dış etkenlerle bu yöne doğru bir eğilim gözlenmektedir.

Dıştan kaynaklanan nedenlerin başında Türkiye’ de faaliyet gösteren, çok uluslu  ticari ilişkilerde bulunan firmaların yapılanmaları geliyor. Bu kuruluşlar mallarını sundukları organizasyonların beklentilerine yanıt verebilmek için bu felsefeye doğru hareket etme eğilimindeler.

Yurt içinden konuyu irdelersek CIM’ i oluşturan adacıkların uygulanmaya ve gerçekleştirilmeye çalışıldığını görüyoruz. Bunun tüm olarak algılanmamasındaki neden karar verici kişi ya da grupların gereksinimi tam olarak incelememeleri ve günlük sorunlara yanıt verebilmek için ya uluslararası ticari ilişkilerde ya da akademik çalışmalarda gördükleri uygulamaları kendi kuruluşlarına hemen adapte etmek, kopya etmek istemelerinden kaynaklanmaktadır.

Son zamanlarda ileri teknolojinin ülkemizde de uygulanmaya başlaması, atıl kalan yüksek maliyetli kaynakların daha verimli kullanımı ve planlanması gereğini ortaya çıkarmıştır.

Bunların hepsini tümleşik olarak çözümlemeye yönelik uzun dönemli stratejik planlama ise henüz Türkiye’ nin gündemine girmedi ve iki önemli unsur göz ardı edildi. Bunlar, üretimin pazara olan bağlantısı ile Ar – Ge. İkisi de MRP II disiplininde pek ele alınmıyor. Tümü dikkate alındığında ülkede MRP II potansiyeli çok yüksektir. Giderek yoğunlaşan rekabet ise itici etkendir.

MRP II çözümlerini sunmaya çalışanlar için ise karar verici noktada bulunanların isteklerine tatmin edici yanıt vermek oldukça güçtür. Bunun nedeni ise Türkiye’ de MRP II’ den beklenenin ABD, Avrupa ve hatta Uzak Doğu’ da beklenenden daha ayrıntılı, daha kapsamlı olması. Bir diğer deyişle Türkiye’ de karar verecek olanlar, ideali çok güzel çiziyorlar. Onlardan beklediğimiz ise gerçekleştirme adımında kendi sorumluluklarını üstlenmeleri ve gereken kararları zamanında, gerektiği şekilde almalarıdır.

MRP II denince bunun yalnız bant tipi üretime yönelen bir disiplin olmadığı, proses tipi üretimlerde de gerekli olduğu ve ikisinin birbirinden çok farklı yöntemlerinin bulunduğu bilinmelidir.

MRP II batının üretim konusunda ki bir yönetim felsefesidir. Sonuç olarak biz batı kaynaklı MRP II paketlerini ülkemize getiriyoruz, danışmanlığını veriyoruz, eğitimini veriyoruz. “Neden yabancı kaynak paket ?” sorusu gündeme geliyor. Ancak bu batının yönetim felsefesinin gelmesi demektir. Bu şirketlere tüm üretim işlevleri ve kaynaklarına yönelik bir dünya görüşünün gelmesini sağlayacaktır. Ayrıca başarının da gelmesini sağlayacaktır. Başarı da başarısızlık da bu yönetim felsefesine adapte olup olmamakta yatıyor. Eğer amacımız batı düzeyinde ve kalitesinde üretim yapmaksa bu dünya görüşünü de benimsemek zorundayız. Bu görüşün gelme yöntemlerinden biri de yazılımdır. Dolayısı ile MRP II’ yi sadece bir yazılım olarak görmek doğru değildir.

Pazara gelince olayı sadece MRP II olarak değil, bir bilgi teknolojisi olayı olarak görmek gerekir. Dünyada şirketlerin cirolarının % 2.5-3’ ü, Türkiye’ de ise % 0.4-0.5’ i bilgi teknolojisine ayrılıyor. Bu durumda amaç bu payın büyütülmesi olmalıdır. Bu rekabetin ön koşuludur. Türkiye’ deki şirketlerin MRP II yatırımı yapmaları zorunludur.

MRP II’ nin en önemli girdilerinden biri de pazar tahminleridir. Türkiye, Türk insanının yapısından kaynaklanan bazı zorluklar içindedir. Biz Türk insanı olarak plan yapmayı sevmiyoruz, tahminler yapamıyoruz. Yani şirketin, MRP II’ nin çok önemli girdisi olan, önümüzdeki yıllara, aylara, günlere sağlıklı bakması için tahminlere gereksinimi vardır.

Kimisi fiyat rekabeti içerisinde, kimisi monopol yapıda olmak üzere şirketler çok değişik yapılardadır. Ama bunların içinde de malını satmak için ticari faaliyet göstermesi gerekenler var. Bazıları ise 5 yıllık üretimini şimdiden satmış durumda. MRP II ise en kolay bu son grupta işler. Ancak MRP II’ de başarı istiyorsak mutlaka planlı gitmeliyiz. Bu da konuyu başarı etkenlerinden birine, yani organizasyona getiriyor. Firmaların MRP II kararından önce organizasyon konusunu gündeme getirmelerinde yarar vardır.

MRP II kullanımını ve yaygınlaştırılması konusunda yapılması gerekenler vardır. Tüm işadamları, patron ve yöneticilerin amacı karlılıktır. Uzun dönemli planlama yapamayan firmalar, küçük bakkal dükkanları gibi kaybolmak zorundadır. Bu sistemin kaçınılmaz bir sonucudur. Hangileri uzun dönemli planlama yapar, bilgi teknolojilerine yatırım yapmanın kendileri için bir lüks değil altyapı yatırımı olduğunu fark ederse, o firmalar ayakta kalacak, büyüyeceklerdir.

MRP II kullanıcılarının da farklı sorunları vardır. Uzun bir zaman doğrudan sonuç görülmeden büyük yatırımlar yapmak, üst yöneticileri sabırsız olan küçük işletmelerde önemli bir sorundur. Ancak MRP II bir disiplin konusudur ve bu disiplinli çalışmayı bilgisayarlarla yapma zorunluluğu yoktur. Bilgisayarla yapılan kısım küçük bir kısımdır ve yazılım beklemek zorunlu değildir. Şirketler üretim toplantılarını disiplin altına alarak bu toplantılarda 3-5 yıllık planları, hedefleri konuşabilirler. Bu toplantı sonucu ana üretim programcısına bazı veriler iletirlerse, görülür ki, satın alma kaleminde azalma, hammadde envanterinde düşüş olacaktır. Bu iki faydayı gören üst yönetim beklemeye razı olacaktır.

MRP II’ nin çıkışının temelinde olan başka bir konuda, hiçbir kuruluşun “biricik” olmadığıdır. Sizin yaşadığınız sorunları mutlaka dünyanın herhangi bir yerinde yaşayan kuruluşlar vardır. Orta ve küçük işletmelerin konuya yaklaşımıyla ilgili olarak, kullanıcıların bilmesi gereken önemli bir nokta vardır. MRP sistemleri sorunları çözmez, çözülmesi gereken sorunları ortaya çıkartır ve bu sorunu çözecek olan da insandır. Ayrıca MRP II paketi satın alanlar yavaş yavaş orta ve küçük boy işletmelere doğru kaymaktadır. Son 1-2 yılda bu konuda bir istek patlaması yaşanmaktadır. Gerçekten Türkiye’ de küçük firmalara seslenecek MRP II yazılımlarına ihtiyaç vardır.

Ayrıca bu sisteme geçen firmaların bir diğer sorunu da; bizim hitap ettiğimiz pazarla, bize hitap eden pazar bu sistemi kullanmıyorsa biz ne yaparız ? Mutlaka diğer firmalar bu konuda desteklenmeli, yardım edilmelidir.

 
Benzer Yazılar:
MRP II Uygulama Süreci
Üretim Çizelgeleme ve Kontrolü
Erp Nedir?

Yorum Yapın