MRP II üretim yönetimi sistemleri, kuruluşlardaki her türlü faaliyetin planlanması ve bu planlar arasında veri alış verişinin sağlanması amacıyla oluşturulmuş bilgisayar ağlarına dayalı sistemlerdir. Bu planların uygulanması ve kontrolünde de bu sistemlerin veri tabanından faydalanılmaktadır. Günümüzde pek çok firma, bu sistemleri kullanma çabası içindedir. Planlama, kaynak israfını önlemek amacıyla kullanılan yöntemlerden birisidir. Bu kaynakların, günümüzde en önemlileri zaman ve bilgidir. MRP II sistemleri de, doğru kullanıldıkları takdirde doğrudan bu iki önemli kaynağın israfını önlemekte etkili olurken, dolaylı olarak da, işgücü, sermaye, hammadde kaynakları israfını önlemektedir. Bu da, müşteriye, istediği kalitede mal ve hizmeti, istediği zamanda, uygun fiyata sunmak anlamına gelmektedir.

Günümüzde bu planlama aracını kullanmak isteyen firmalar, ne yazık ki, bir bilgisayar ağına kavuştuklarında, sanki sihirli bir el değmiş gibi, planlama sorunlarının bir anda ortadan kayboluvereceği düşüncesindedirler. Oysa ki, kayıt tutma, veri toplama, ölçme, karşılaştırma, ölçümleri değerlendirerek sonuç çıkarma, problemleri inkar etmek veya hasır altı etmek yerine, onları dile getirip hep birlikte çözüm yoları bulma, takım çalışması yapma, karar verirken departmanlar arası fikir alış verişinde bulunma, çözüm yolları arasından en uygununu seçme vb. alışkanlıkları edinmemiş firmalarda bu sistemin tümüyle çalıştırılıp, beklenen sonucun elde edilmesi mümkün olamaz ve olmamaktadır. Bu nedenle sistemin doğru kullanılması önemlidir.

Beklenen sonucun elde edilmemesi durumuyla neden karşılaşılmaktadır? Bu sorunun pek çok yanıtı olmakla beraber, bu yanıtların en önemlisi; operasyonel uygulamalarla sistemin gerektirdiği disiplinler arasındaki çelişkilerin varlığı nedeniyle, MRP II’ nin temel prensiplerinin karmaşıklığının yeterince anlaşılamamasıdır.

Metodoloji

Neden sorusunu sürekli sorup, sorunların temeline inmek ve gerçek sorunu bulup, çözüm önerisi sunmak önemli olduğundan, bu yazıda da, literatürde Temel Neden Analizi ( Root Cause Analysis ) olarak bilinen yöntem tercih edilmiştir. Neden operasyonel uygulamalarla, sistemin gerektirdiği disiplinler arasında çelişkiler vardır? Bu soruya cevap vermeden önce, şu tespiti yapmak gerekir: MRP II sistemleri, yukarıda sözü edilen operasyonel uygulamaların benzetimiyle oluşturulmuş esnek bir iş sistemi modelidir. Esneklik de şu şekilde açıklanabilir: aynı yazılıma sahip farklı firmalar, kendi iş sistemlerine uyan farklı verileri ve kuralları sisteme girdiğinde, farklı bir işleyişe kavuşabilmektedirler. Böylece, bu genel iş sistemi modeli, firmanın kendi iş sisteminin bir modeli haline getirilmektedir.

O halde, literatürde modellerin nasıl sınıflandığına bir göz atmak ve firmaların operasyonel uygulamalarla hedefledikleriyle, MRP II sistem üreticilerinin gerçekleştirmeye çalıştıkları arasında bir köprü kurmak, bu sorunun yanıtlarının bulunmasına yardımcı olabilir.

Karşılaştırma

1. Fonksiyonlarına Göre Modeller

Operasyonel uygulamalarla hedeflenen : Normatif modeller kurabilmek.

MRP II’ nin gerçekleştirdiği : Tanıma dayalı ve tahmine dayalı modeller için harcanan zamanın en aza indirgenmesi yoluyla, normatif modele destek olmak. Ayrıca tanıma dayalı ve tahmine dayalı deterministik modellerin çalıştırılmasıyla, buradan elde edilen çıktıları, normatif modelde girdi olarak kullanmak.
Modelin Türü Özellikleri Örnekler
1) Tanıma Dayalı Tanıma dayalı modeller basitçe, bir durumu resmederler ve tahminde veya tavsiyede bulunmazlar. a) Organizasyon Şeması
b) Fabrika yerleşim diyagramı
c) Ürün Ağacı
d) Bir parçanın depo adedi
2) Tahmine Dayalı Tahmine dayalı modeller “bu olursa bunun sonucu olarak şu olur” sonucuna varırlar. Bağımlı ve bağımsız veriler arasında bağlantı kurarak “bu olursa ne olur?” sorularının denenmesine yardımcı olurlar. a) Yeni sipariş adedi = Üst birimin MPS adedi * beher üst birimde kullanılan adet – depo miktarı – sipariş verilip gelmesi beklenen adet.

b) Yeni stok miktarı = Mevcut miktar + şu anda depoya yapılan giriş miktarı – şu anda depodan yapılan çıkış miktarı.

c) BE = F / (1-v) : Eğer sabit maliyetler verilirse ve değişken maliyetler satışların bir oranı olarak biliniyorsa (v), başa baş satışları tahmin edilebilir.

d) S(t) = aS(t-1) + (1-a)S(t-2) :
dönemindeki tahmini satışlar, geçmiş iki dönemdeki satışlara göre değişir. (a) katsayısı sıfırla bir arasında bir sayıdır.
3) Normatif Normatif modeller, bir soruna en iyi cevabı veren modellerdir. Tavsiye edilen hareket tarzını oluştururlar. a)  Reklam bütçesi modeli
b) Ekonomik parti büyüklüğü modeli
c)  Pazar karması modeli

 

2. Yapılarına Göre Modeller

Operasyonel uygulamalarla hedeflenen : Analog bir planlama sistemi oluşturmak.

MRP II’ nin gerçekleştirdiği : Sembolik modeller yardımıyla analog bir planlama benzetimi ( simülasyonu ) oluşturmak.
Modelin Türü Özellikleri Örnekler
1) İkonik İkonik modeller, temsil ettikleri öğelerin bazı fiziksel özelliklerini taşırlar. a) Bir fabrika yerleşiminin ölçekli, üç boyutlu maketi.
b) Bir deponun yerleşim planının kağıt üzerine çizilmesi.

2) Analog Analog modeller, modellenen şeyle paralellik oluşturacak şekilde, parçaların veya süreçlerin modellenen şeyin yerine kullanıldığı modellerdir. Pazarlama kuruluşlarına, tesislerine ve süreçlerine paralellik gösteren parçalardan ve devrelerden oluşan bir analog bilgisayarda elektriksel girdilerin çeşitlendirilmesiyle, pazarlama sistem çıktılarının analog bir benzetiminin çalıştırılması.
3) Sembolik Sembolik modeller, gerçek dünyayı tarif etmek için semboller kullanırlar. a) R = a[ln(a)]+b sembolleriyle satış tepkisinin (R) sabit bir katsayıyla reklam harcamalarının (a) doğal logaritmasının çarpımına bir başka sabit sayının eklenmesine eşit olduğu gösterilmiştir.

b) TC = PC + CC + IC sembolleriyle, toplam envanter maliyetlerinin (TC), satın alma maliyetleriyle (PC) taşıma maliyetleri (CC) ve malzeme maliyetlerinin (IC) toplamına eşit olduğu gösterilmiştir.
 

 

3. Zamana Duyarlılıklarına Göre Modeller

Operasyonel uygulamalarla hedeflenen : Gereken yerlerde statik, gereken yerlerde dinamik modeller kurmak.

MRP II’ nin gerçekleştirdiği : Yukarıdaki hedefe uygun uygulama yazılımları geliştirmek.
Modelin Türü Özellikleri Örnekler
1) Statik Statik modeller, zamana bağımlı değişiklikleri dikkate almazlar. a) Organizasyon şeması.
b) E = P1S1 + P2S2 : 1 numaralı S1 ödemesinin gerçekleşme olasılığı olan P1 ile ödemenin değeri S1 çarpımıyla, 2 numaralı S2 ödemesinin gerçekleşme olasılığı olan P2 ile ödemenin değeri S2 çarpımının toplamı, beklenen karı (E) verir.

2) Dinamik Dinamik modeller zamanı, bağımsız bir veri olarak alırlar. DS/dt = rA(t)(m-S)/M-[]S : Satış oranındaki değişim, tepki katsayısının (r), zamana bağlı bir fonksiyon olan reklam oranının A(t), satış doygunluğunun (M), satış hızının (S) ve satış çürüme sabitinin ([]) bir fonksiyonudur
                         
4. Belirsizlik Durumuna Göre Modeller

Operasyonel uygulamalarla hedeflenen : Her üç tekniği de gereken yerlerde kullanmak.

MRP II’ nin gerçekleştirdiği :

1)  Yalnızca deterministik verileri kendi hesaplarında kullanır.
2)  Başka bir uygulama yardımıyla bulunan olasılığa dayalı model sonuçlarının sisteme girilmesiyle deterministik hesaplar yapar. Örneğin, iş etüdü veya simülasyon teknikleriyle bulunu birim zamanlar MRP II’ ye girilir.
3)  Oyun teorisi kullanılmaz.

 

Modelin Türü Özellikleri Örnekler
1) Deterministik  Spesifik girdi değerleri için belirlilik şartları altında işleyen bir modelin çözümünü temsil eden bir tek tanımlı çıktı vardır.
 Kar = Gelirler – Maliyetler

2) Olasılığa Dayalı Olasılığa dayalı modeller, girdiler veya süreçler için olasılık dağılımlarını içerirler ve her değerle ilgili bir olasılıkla en az bir çıktı için bir değer alanı verir. Bu modeller risk şartları altında verilen kararlara yardımcı olurlar. Yatırımın getirisi Monte Carlo ( rastsal ) tekniğiyle seçilen değerlerle her bir maliyet ve gelir için bir olasılık dağılımının benzetimiyle hesaplanır. Yatırımın getirisi, parasal gelirlere karşılık, bu gelirlerin gerçekleşme olasılığını gösteren bir grafik şeklinde görülür.

3) Oyun Teorisine Dayalı Oyun teorisi modelleri, tamamen ihmal etme veya belirsizlik ortamında optimum sonucu geliştirmeye yöneliktir. Doğaya karşı oyunlar         ( sigorta ) ve rekabet oyunları, alt gruplarıdır. İki benzin istasyonu birbirine çok yakın konuşlandırılmıştır. Birinin sahibi şu sorunun cevabını aramaktadır: Fiyatlarımı yükseltmeli miyim, yoksa düşürmeli miyim? Eğer yükseltirsem, rakibim kendi fiyatlarını yükseltebilir veya düşürebilir. Eğer düşürürsem, rakibim kendi fiyatlarını yükseltebilir veya düşürebilir. Her durum için de kazancım veya kaybımın ne olacağını biliyorum, ancak herhangi birimiz fiyat ayarlamasına gidersek, bunu bir hafta boyunca korumalıyız. Danışıklı dövüş yapamayız.

 
     

 
Sonuçlar

1. MRP II’ nin tek başına normatif bir değer olmadığı görülmektedir. En iyi hareket tarzını bulmak insan beyninin bir sonucudur. Çünkü, ekonomik modelleri, çevresel faktörlerin etkisine bakarak duruma göre değiştirecek olan, gerektiğinde çalışma tarzını ve dolayısıyla sistemi değiştirecek olan, insan kaynakları unsurudur. MRP II’ nin burada insana hizmet ettiği en önemli konu, insanı işlem hatalarından koruması ve işlem hızını önemli ölçüde arttırmasıdır. Alternatif çözümler arasından en iyisini teşhis edip ortaya çıkarmak ve seçmek, yine insanın gerçekleştireceği önemli bir karar süreci sonucudur.
2. MRP II’ nin “sembolik modeller yardımıyla analog bir planlama benzetimi oluşturmak” hedefine ulaşması, bir uygulama yazılımı dili yardımıyla gerçekleştirilmektedir. MRP II uygulama yazılımlarını hazırlayanlar da yine insan kaynakları unsuru olmaktadır. Firma, ister kendi bünyesine uygun firma içi bir yazılım mühendisine ve bir sistem analistine özel bir program hazırlanması görevini versin, ister bu konuda profesyonelleşmiş bir firmadan standart uygulama yazılımı satın alsın, bilgisayarın tek görevi, insanın verdiği talimatları sırasıyla uygulamaktır.
3. MRP II’ nin hem bir statik, hem de bir dinamik yönü vardır; statik yönü, program yapısıdır. Bu yüzden, firmaya en uygun sistemin seçilmesi en önemli aşamadır. Bu seçimi yapacak olan da, yine insanlardır. Dinamik yönü ise, sistemi işletmek için gerekli olan verilerin zamanında ve doğru bir şekilde girilmesidir. Ancak bu şekilde sistem kendinden bekleneni verebilir. Bu görevi gerçekleştirmek de, yine insana düşmektedir.
4. MRP II’ nin belki de yetersiz kaldığı en önemli noktalardan biri, “belirsizlik durumları” dır. Ancak, bazı konularda belirsizliği belirliliğe dönüştürmeye yardımcı olabilir. Örneğin, MRP II’ nin veri tabanından yararlanılabilen durumlarda, veri tabanını istatistiksel hesaplamalar yapabilen başka bir programa aktararak, beklenen değerler elde edilebilir. Böylece MRP II’ den akılcı bir şekilde yararlanmanın da, yine insan zekasının bir ürünü olduğu görülebilir.

Görüldüğü gibi, modelleri fonksiyonlarına, yapılarına, zamana duyarlılıklarına ve belirsizlik durumlarına göre sınıflandırıp, organizasyonel iş sistemlerinin hedefleriyle MRP II sistemlerinin yapabildikleri arasında karşılaştırma yapıldığında, arada bazı farklılıklar vardır ve bu farklılıkları gidermek için de insana ihtiyaç duyulmaktadır.

Unutulmamalıdır ki, MRP II sistemlerinden istenilen sonucu elde edememenin nedenleri dahi, insanların yaptıkları teşhislerin sonucunda fark edilmektedir ve başarısızlık durumlarında doğru teşhisi yapmak, firmalar için büyük önem taşımaktadır.

Bu analizin sonucunda, işletmenin en değerli varlığının çalışanları olduğu görülmektedir. Bu yüzden de gerek çalışanların seçimi, gerek onların sürekli eğitimle geliştirilmesi, gerek çalıştıkları yerden memnun kalmalarının sağlanması, gerekse takım çalışmasını öğrenmeleri ve katılımlarının sağlanması büyük önem taşımaktadır.

 
Benzer Yazılar:
Satış ve Pazarlamada Yeni Teknolojiler
İş Görüşmesi Teknikleri
Erp nin Maliyet Etkisi

Yorum Yapın