Envanter yönetimi, malzeme yönetiminin biri ekonomik diğeri ise fonksiyonel olarak tanımlanan temel amaçlarına ulaşmasında esas rolü olan fonksiyonudur. Bu amaçlar ;
Üretim için gerekli olan her çeşit malzemenin,gerektiği anda ihtiyaç noktasında bulunmasını sağlayacak sistemleri kurup çalıştırmak
Bu faaliyetlerle ilgili tüm maliyetlerde tasarruf sağlayarak, işletme amaçlarına katkıda bulunmaktır.
Envanter Birimi İçerikleri
1 Stoktaki hammaddeler
2 Stoktaki yarı bitmiş komponentler
3 Stoktaki bitmiş komponentler
4 Stoktaki alt montajlar
5 Süreç içi komponentler
6 Süreç içi montajlar
Yukarıdaki listede son ürün ve servis parçaları yoktur.Çünkü bunlar dağıtım envanterine ait birimlerdir.
Envanter Planlama ve Kontrol Sistemleri
Üretim yapılan bir işletmede mutlaka bir envanter planlama ve kontrol sistemi vardır.Bu sistemi üretim planlama ve kontrol sisteminden ayrı düşünmek imkansızdır.Özellikle imalat envanterleri kontrol sisteminin fonksiyonu, ana üretim planı ayrıntılı malzeme ihtiyaçlarına ve siparişlere çevirmektir.Bu sistem neyin, ne zaman , ne kadar satın alınacağını ve üretileceğini birimler bazında tespit eder.
Envanter Planlama ve Kontrolü Fonksiyonları
1. Tedarik ve sevkıyat
2. Ambarlarda saklama ve depolama
3. Stok kayıtlarının tutulması
Bu üç fonksiyondan hangisi ağırlık taşıyorsa, stok kontrolünü onunla ilgili departmana bağlamak yerinde olur.Aslında stok kontrolünün organizasyondaki yerinden çok diğer ünitelerle olan ilişkileri önem taşır.Bu ilişkilerin verimli bir haberleşme düzeni içinde sağlıklı yürütülmesi stok kontrolünün etkinliğini arttırır.
Tüm işletmeler maliyetlerini düşürmek ,dolayısıyla karlarını arttırmak isterler. Envanter kontrol sistemi de, işletme içinde yöneticiler tarafından bu amaca hizmet etmesi için uygulanır. Çünkü işletmelerde stok kontrolünden etkilenen birçok maliyet unsurları vardır.Bunlar;
• Miktar iskontoları
• Hazırlık maliyetleri
• Direkt malzeme maliyetleri
• Direkt işçilik maliyetleri
• Fazla mesai ve vardiya maliyetleri
• Yeni işçi alma, eğitme ve işten çıkarma maliyetleri
• Fazla kapasite maliyetleri
• Müşterinin kaçırılması maliyeti
• Yıpranma ve eskime maliyetleri
• Vergiler ve faiz masrafları
• Depolama maliyetleri
• Taşıma maliyetleri
• Fiyat değişiklikleri
Bu verilen maliyet unsurlarını, anlaşılma ve uygulama bakımından daha kolay şu üç grupta toplayabiliriz:
1. Sipariş Maliyetleri : Yeni bir sipariş verileceği zaman ortaya çıkan maliyet unsurlarıdır.
2. Stok Bulundurma Maliyetleri : Elde bulundurma maliyetleri adı ile de bilinirler. Bir varlığın stokta bulunması ile veya bu yolda çaba harcanması sonunda meydana gelirler.
3. Stok Bulundurmama Maliyetleri : Elde bulundurmama maliyetleri de denir. İstenilen varlığın stokta bulunmaması veya yeterinden az bulunması ile ortaya çıkarlar.
Görüldüğü gibi envanterlerin işletmelere getirdikleri yüklerin yanında,sağladığı yararlarda vardır. Bu nedenle işletmeler stok maliyetlerinden kurtulmak, ayrıca envanterlerin getirdiği faydalardan maksimum düzeyde yararlanmak isterler. Bunun içinde envanter kontrol sistemi ile bütün bu maliyetler arasında optimum bir denge kurmaya çalışırlar.